คู่อันดับและกราฟ ม.ต้น อธิบายครบ สูตร พร้อมตัวอย่างโจทย์และเฉลยละเอียด

Key Takeaways

คู่อันดับ (x, y): เขียนแสดงความสัมพันธ์ของสองปริมาณ โดยอันดับมีความสำคัญ (a, b) \neq (b, a) เมื่อ a \neq b ระบบพิกัดฉาก: ประกอบด้วยแกน X (แนวนอน) และแกน Y (แนวตั้ง) ตัดกันที่จุดกำเนิด (0,0) แบ่งระนาบออกเป็น 4 จตุภาค สมการกราฟเส้นตรง: รูปแบบมาตรฐาน y = mx + c โดย m คือ ความชัน และ c คือ จุดตัดแกน Y การนำไปใช้: เป็นพื้นฐานสำคัญในการเรียนเรื่องฟังก์ชัน แคลคูลัส และเรขาคณิตวิเคราะห์ในระดับสูง

Table of Contents

ม.ต้น - สถาบันกวดวิชา OnDemand

เรื่อง คู่อันดับและกราฟ ถือเป็นหนึ่งในหัวข้อรากฐานที่สำคัญที่สุดของวิชาคณิตศาสตร์ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น (ม.1 – ม.3) เพราะเนื้อหานี้จะถูกนำไปใช้ต่อยอดในเรื่องฟังก์ชัน สมการกำลังสอง แคลคูลัส และวิชาฟิสิกส์ในระดับที่สูงขึ้น บทความนี้จะพาน้องๆ ไปทำความเข้าใจตั้งแต่พื้นฐาน นิยาม สูตรคำนวณ จนถึงการตะลุยโจทย์พร้อมเฉลยอย่างละเอียดครับ

สมัครเรียนคอร์สคณิตศาสตร์ ม.ต้น : ระบบสมการ อสมการและกราฟ กับ OnDemand

ทำความรู้จักกับ “คู่อันดับ” (Ordered Pair)

คู่อันดับ คือ การจับคู่ระหว่างสิ่งสองสิ่งที่มีความสัมพันธ์กันภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด โดยเขียนอยู่ในสัญลักษณ์ (a, b) อ่านว่า “คู่อันดับ เอ บี”

  • a เรียกว่า สมาชิกตัวหน้า (First member)
  • b เรียกว่า สมาชิกตัวหลัง (Second member)

ข้อควรระวัง: ลำดับในคู่อันดับมีความสำคัญมาก ดังนั้น (a, b) จะไม่เท่ากับ (b, a) เว้นแต่ a = b 

การเท่ากันของคู่อันดับ

คู่อันดับสองคู่อันดับจะเท่ากัน ก็ต่อเมื่อ สมาชิกตัวหน้าเท่ากับสมาชิกตัวหน้า และสมาชิกตัวหลังเท่ากับสมาชิกตัวหลัง

นั่นคือ (a, b) = (c, d) ก็ต่อเมื่อ a = c และ b = d

ระบบพิกัดฉาก และการระบุพิกัดจุดบนกราฟ

ระบบพิกัดฉาก (Cartesian Coordinate System) เกิดจากการตัดกันของเส้นจำนวนสองเส้นในแนวฉาก ณ จุดศูนย์ (0)

  • แกน X (Horizontal Axis): เส้นจำนวนในแนวนอน เรียกว่า แกนนอน
  • แกน Y (Vertical Axis): เส้นจำนวนในแนวตั้ง เรียกว่า แกนตั้ง
  • จุดกำเนิด (Origin): จุดที่แกน X และแกน Y ตัดกัน มีพิกัดเป็น (0, 0)

จตุภาค (Quadrants)

image3 10 - สถาบันกวดวิชา OnDemand

แกน X และแกน Y จะแบ่งระนาบออกเป็น 4 ส่วน เรียกว่า จตุภาค โดยหมุนวนทวนเข็มนาฬิกา ดังนี้:

จตุภาค (Quadrant)

ค่าพิกัด X

ค่าพิกัด Y

ลักษณะคู่อันดับ (x, y)

จตุภาคที่ 1 (Q1)

เป็นบวก (x > 0)

เป็นบวก (y > 0)

(+, +)

จตุภาคที่ 2 (Q2)

เป็นลบ (x < 0)

เป็นบวก (y > 0)

(-, +)

จตุภาคที่ 3 (Q3)

เป็นลบ (x < 0)

เป็นลบ (y < 0)

(-, -)

จตุภาคที่ 4 (Q4)

เป็นบวก (x > 0)

เป็นลบ (y < 0)

(+, -)

กราฟของความสัมพันธ์และ กราฟเส้นตรง

เมื่อนำคู่อันดับ (x, y) ไปลงจุด (Plot point) บน ระบบพิกัดฉาก และเชื่อมโยงจุดเหล่านั้น จะได้ลักษณะของกราฟ ซึ่งในระดับ ม.ต้น กราฟที่สำคัญที่สุดคือ กราฟเส้นตรง (Linear Graph)

รูปแบบสมการเส้นตรง

1. รูปแบบทั่วไป (General Form): Ax + By + C = 0 (เมื่อ A, B ไม่เป็นศูนย์พร้อมกัน)

image2 9 - สถาบันกวดวิชา OnDemand

2. รูปแบบมาตรฐาน (Standard Form): y = mx + c

  • m คือ ความชัน (Slope) ของเส้นตรง
  • c คือ ระยะตัดแกน Y (Y-intercept) หรือจุดตัดแกน Y ที่ (0, c)

image4 9 - สถาบันกวดวิชา OnDemand

สูตรสำคัญเรื่อง คู่อันดับและกราฟ

รวบรวมสูตรคณิตศาสตร์ ม.ต้น ที่ออกสอบบ่อยที่สุดเกี่ยวกับ คู่อันดับและกราฟ:

สูตรหา ความชัน (Slope: m)

เมื่อกำหนดจุดสองจุด (x_1, y_1) และ (x_2, y_2) บนเส้นตรง:

m = \frac{y_2 – y_1}{x_2 – x_1}

สูตรระยะห่างระหว่างจุดสองจุด (Distance Formula)

ระยะทาง d ระหว่างจุด (x_1, y_1) และ (x_2, y_2):

d = \sqrt{(x_2 – x_1)^2 + (y_2 – y_1)^2}

สูตรจุดกึ่งกลางระหว่างสองจุด (Midpoint Formula)

จุดกึ่งกลาง (M) ระหว่างจุด (x_1, y_1) และ (x_2, y_2):

M = \left( \frac{x_1 + x_2}{2}, \frac{y_1 + y_2}{2} \right)

ตัวอย่างโจทย์พร้อมเฉลยละเอียด

โจทย์ข้อที่ 1: เรื่องการเท่ากันของคู่อันดับ

โจทย์: กำหนดให้ (2x + 1, 3y – 2) = (9, 7) จงหาค่าของ x + y

วิธีทำ:

จากนิยามการเท่ากันของคู่อันดับ จะได้ว่าสมาชิกตัวหน้าเท่ากัน และสมาชิกตัวหลังเท่ากัน

1) สมาชิกตัวหน้า: 2x + 1 = 9

2x = 9 – 12x = 8x = 4

2) สมาชิกตัวหลัง: 3y – 2 = 7

3y = 7 + 23y = 9y = 3

หาค่า x + y = 4 + 3 = 7

ตอบ: 7

 

โจทย์ข้อที่ 2: เรื่อง ความชัน และจุดตัดแกน

โจทย์: จงหา ความชัน และจุดตัดแกน X, แกน Y ของเส้นตรงที่มีสมการเป็น 3x + 2y – 6 = 0

วิธีทำ:

1) จัดรูปสมการให้อยู่ในรูปมาตรฐาน y = mx + c:

2y = -3x + 6y = -\frac{3}{2}x + 3

เทียบกับรูปมาตรฐาน จะได้ ความชัน m = -\frac{3}{2} และจุดตัดแกน Y คือ (0, 3)

2) หาจุดตัดแกน X โดยแทนค่า y = 0 ในสมการเดิม:

3x + 2(0) – 6 = 03x = 6x = 2

ดังนั้น จุดตัดแกน X คือ (2, 0)

ตอบ: ความชัน เท่ากับ -\frac{3}{2}, จุดตัดแกน X คือ (2, 0), จุดตัดแกน Y คือ (0, 3)

สอบถามรายละเอียดคอร์สเรียนเพิ่มเติม

คำถามที่พบบ่อย (FAQs)

Q: คู่อันดับ (0, -5) อยู่ในจตุภาคใด?

A: จุด (0, -5) ไม่อยู่ในจตุภาคใดเลย แต่จัดว่าเป็นจุดที่อยู่บนแกน Y (ทางฝั่งลบ) เนื่องจากค่าพิกัด X เป็น 0

A: 

  • ขนานกัน: เมื่อ ความชัน เท่ากัน (m_1 = m_2)
  • ตั้งฉากกัน: เมื่อผลคูณของ ความชัน เท่ากับ -1 (m_1 \cdot m_2 = -1)

A: 

  • ความชัน เป็น 0 คือเส้นตรงที่ขนานกับแกน X (เส้นแนวราบ)
  • ความชัน หาค่าไม่ได้ คือเส้นตรงที่ขนานกับแกน Y (เส้นแนวตั้ง) เนื่องจาก x_2 – x_1 = 0 ซึ่งทำให้ตัวส่วนเป็นศูนย์