เจาะลึกระบบย่อยอาหารของมนุษย์ ม.5 ครบจบในที่เดียว

เมื่อน้อง ๆ รู้เนื้อหาแล้วก็ต้องรู้แนวข้อสอบด้วย เพราะการทำข้อสอบระบบย่อยอาหารให้ได้คะแนนดี ๆ ไม่ใช่แค่การท่องจำว่าอวัยวะไหนทำอะไร แต่ต้องเชื่อมโยงความสัมพันธ์ของระบบต่าง ๆ ให้ได้ด้วย เช่น การกำจัดสารพิษของตับเชื่อมโยงกับการย่อยไขมันอย่างไร สำหรับคอร์สชีววิทยา ม.ปลาย ของ OnDemand ที่สอนโดยพี่วิเวียน มีเทคนิค Bio Map เป็นตัวช่วยสำคัญที่น้อง ๆ สามารถนำไปต่อยอดในการทำข้อสอบให้รู้สึกมั่นใจยิ่งขึ้น

• เข้าใจเนื้อหาอย่างเป็นระบบ จัดระเบียบความคิดได้ดีขึ้น
• ได้เนื้อหากระชับ ครบถ้วน ครอบคลุมสนามสอบแข่งขัน
• มีตำราพูดได้ สามารถดูคลิปสรุปจากในหนังสือเรียนเพื่อทบทวนให้เข้าใจได้ภายใน 3 นาที

เนื้อหาภายในคลิป

0:00:00 – 00:11:14 แนะนำเรื่องที่ออกข้อสอบบ่อย

0:01:11 – 00:05:32 การย่อยเชิงกลในลำไส้เล็ก (Mechanical Digestion)

0:05:32 – 00:17:00 รู้จักนิ่วในถุงน้ำดี (Gall Stone)

0:17:00 – 00:17:51 กลไกการทำงานของน้ำดี

0:17:51 – 00:18:35 การกำจัดสารพิษของตับผ่านทางน้ำดี

ระบบย่อยอาหารมีอะไรบ้าง ? 

สรุปอวัยวะในระบบย่อยอาหาร โดยทั่วไปสามารถแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มหลักด้วยกัน คือ กลุ่มท่อทางเดินอาหาร (GI Tract) และกลุ่มอวัยวะช่วยย่อย (Accessory Organs) ซึ่งแต่ละอวัยวะจะมีหน้าที่แตกต่างกัน มาดูกันว่าระบบย่อยอาหารมีอะไรบ้างในตารางด้านล่างนี้ เพื่อช่วยให้น้อง ๆ จดจำได้ง่ายขึ้น 

ตารางสรุประบบย่อยอาหาร

กลุ่มอวัยวะ	อวัยวะที่เกี่ยวข้อง	หน้าที่หลักในระบบย่อยอาหาร
ท่อทางเดินอาหาร	ปาก (Mouth)	บดเคี้ยวอาหารและย่อยแป้งด้วยเอนไซม์อะไมเลส
	หลอดอาหาร (Esophagus)	ลำเลียงอาหารด้วยการบีบตัว
	กระเพาะอาหาร (Stomach)	ย่อยโปรตีนด้วยเอนไซม์เพปซิน ในสภาวะเป็นกรด
	ลำไส้เล็ก (Small Intestine)	ย่อยสารอาหารทุกชนิดและดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือด
	ลำไส้ใหญ่ (Large Intestine)	ดูดซึมน้ำ วิตามิน และขับกากอาหารออก
อวัยวะช่วยย่อย	ตับ (Liver)	สร้างน้ำดี เพื่อช่วยให้ไขมันแตกตัว
	ถุงน้ำดี (Gallbladder)	กักเก็บและเพิ่มความเข้มข้นให้น้ำดี
	ตับอ่อน (Pancreas)	สร้างเอนไซม์ส่งไปที่ลำไส้เล็ก เพื่อย่อยสารอาหาร

ระบบย่อยอาหารทําหน้าที่อะไร ?

สำหรับคำถามที่ว่า ระบบย่อยอาหารมีหน้าที่อะไร สามารถเปรียบให้เห็นภาพง่าย ๆ ว่า เป็นเสมือนโรงงานแปรรูปพลังงาน ที่ทำหน้าที่สลายพันธะของอาหารโมเลกุลใหญ่ที่น้อง ๆ ทานเข้าไปให้กลายเป็นสารอาหารขนาดเล็กที่สุด ไม่ว่าจะเป็นการย่อยโปรตีนให้เป็นกรดอะมิโน ย่อยคาร์โบไฮเดรตให้เป็นน้ำตาลโมเลกุลเดี่ยว หรือย่อยไขมันให้เป็นกรดไขมันและกลีเซอรอล โดยมีเป้าหมายคือการส่งสารอาหารขนาดจิ๋วเหล่านี้ให้ซึมผ่านผนังลำไส้เข้าสู่กระแสเลือดและหลอดน้ำเหลือง เพื่อนำไปหล่อเลี้ยงเซลล์ทั่วร่างกาย ใช้สร้างพลังงานและซ่อมแซมเนื้อเยื่อที่สึกหรอ ซึ่งหากไม่มีกระบวนการนี้ ร่างกายก็จะไม่สามารถดึงประโยชน์จากอาหารมาใช้งานได้เลย

ขั้นตอนการย่อยอาหาร

กระบวนการจัดการอาหารของร่างกายไม่ได้มีแค่การย่อย แต่แบ่งออกเป็น 4 ขั้นตอนหลักที่ทำงานสอดประสานกันอย่างเป็นระบบ ดังนี้

1. การกิน (Ingestion) คือการนำอาหารเข้าสู่ร่างกายผ่านทางปาก
2. การย่อย (Digestion) คือการแปรสภาพอาหาร มีทั้งการย่อยเชิงกลหรือการบดเคี้ยว และเชิงเคมีโดยใช้เอนไซม์
3. การดูดซึม (Absorption) คือการนำสารอาหารขนาดเล็กซึมผ่านผนังทางเดินอาหารเข้าสู่กระแสเลือดและน้ำเหลือง
4. การขับถ่าย (Defecation) คือการกำจัดกากอาหารที่ย่อยและดูดซึมไม่ได้ออกจากร่างกาย

การย่อยอาหารในมนุษย์

เมื่อเจาะลึกกระบวนการย่อยอาหารในมนุษย์ น้อง ๆ มักจะเกิดคำถามว่า แล้วการทำงานของระบบย่อยอาหารขั้นตอนใดบ้างที่เกิดการย่อยเชิงเคมี ซึ่งคำตอบก็คือสามารถเกิดขึ้นใน 3 อวัยวะหลักด้วยกัน ได้แก่

• ปาก เป็นจุดเริ่มต้นของการย่อยเชิงเคมี โดยเอนไซม์อะไมเลสในน้ำลาย จะเริ่มย่อยแป้งให้กลายเป็นน้ำตาลมอลโทส
• กระเพาะอาหาร โดยเอนไซม์เพปซิน จะทำหน้าที่ย่อยโปรตีนให้เป็นเพปไทด์สายสั้นลง โดยต้องทำงานในสภาวะที่เป็นกรดสูงหรือในภาวะที่มีกรดไฮโดรคลอริก
• ลำไส้เล็ก เป็นจุดที่เกิดการย่อยเชิงเคมีสมบูรณ์ที่สุด เนื่องจากมีเอนไซม์จากตับอ่อนมาช่วยย่อยทั้งคาร์โบไฮเดรต โปรตีน และไขมัน โดยเมื่อไขมันถูกย่อยเป็นกรดไขมันและกลีเซอรอลแล้ว จะถูกสังเคราะห์เป็นไตรกลีเซอไรด์ รวมกับโปรตีนเกิดเป็นอนุภาคไคโลไมครอน (Chylomicron) และดูดซึมเข้าสู่หลอดน้ำเหลืองฝอย บริเวณวิลลัส (Villus)

เจาะลึกการทำงานของอวัยวะช่วยย่อย ตับ (Liver) ในเนื้อหาชีวะ ม.5 

ตับถือเป็นอีกหนึ่งอวัยวะสำคัญของระบบย่อยอาหารและมักออกสอบบ่อยในเนื้อหาชีวะ ม.5 โดยตับจะทำหน้าที่ในการสร้างน้ำดี และส่งน้ำดีมาเก็บไว้ในถุงน้ำดี ซึ่งอยู่บริเวณใต้ตับ

ภายในถุงน้ำดีจะบรรจุน้ำดี ซึ่งช่วยเรื่องการย่อยอาหารประเภทไขมัน และเมื่อน้ำดีรวมกับไขมันแล้ว จะทำหน้าที่เป็นอิมัลซิไฟเออร์ ทำให้ไขมันแตกตัวเป็นหยดไขมันที่มีขนาดเล็กลง ส่งผลให้เอนไซม์ไลเปส สามารถย่อยหยดไขมันได้ง่ายและรวดเร็วขึ้น

นอกจากนี้ น้ำดียังช่วยกำจัดสารที่เรียกว่า บิลิรูบินซึ่งถูกปลดปล่อยออกมาจากเซลล์เม็ดเลือดแดงที่หมดอายุ รวมถึงช่วยกำจัดคอเลสเตอรอลส่วนเกินได้อีกด้วย

ข้อสอบระบบย่อยอาหารพร้อมเฉลย

แต่ก่อนจะไปทบทวนกัน น้อง ๆ ควรจะต้องรู้ก่อนว่า โครงสร้างข้อสอบล่าสุดของ ทปอ. โดยเฉพาะข้อสอบ A-Level ชีววิทยาเป็นอย่างไร ซึ่งโดยทั่วไปในหมวดหมู่วิชานี้จะมีทั้งหมด 40 ข้อ โดยเนื้อหากลุ่มระบบร่างกายถือเป็นหนึ่งในบทที่ออกสอบเยอะที่สุด และเป็นจุดกอบโกยคะแนนชั้นดีสำหรับคนที่เป้าหมายสอบเข้าคณะแพทย์หรือกลุ่มวิทย์สุขภาพ ลองมาเทสต์ความแม่นยำในเรื่องระบบย่อยอาหาร และเนื้อหาที่เกี่ยวเนื่องกันหน่อย ว่าถ้าน้อง ๆ เจอโจทย์หลอก จะสามารถดึงความรู้ที่สรุปไว้มาใช้หาคำตอบได้เป๊ะแค่ไหน 

อวัยวะใดในระบบย่อยอาหารที่ไม่มีการสร้างเอนไซม์ออกมาย่อยอาหารเลย แต่มีความสำคัญต่อการย่อยไขมันมากที่สุด ?

1. ตับอ่อน
2. ตับ
3. กระเพาะอาหาร
4. ลำไส้เล็ก 

เฉลย ข้อ 2. ตับ 

เพราะตับสร้างน้ำดี ซึ่งไม่ใช่เอนไซม์ แต่ทำหน้าที่ให้ไขมันแตกตัว เพื่อให้เอนไซม์ไลเปสจากตับอ่อนทำงานได้

อวัยวะใดเป็นจุดเริ่มต้นของการย่อยโปรตีน และต้องอาศัยสภาวะใดในการทำงาน ?

1. ปาก / สภาวะเป็นเบส
2. ลำไส้เล็ก / สภาวะเป็นกลาง
3. กระเพาะอาหาร / สภาวะเป็นกรด
4. ลำไส้ใหญ่ / สภาวะเป็นกรด 

เฉลย ข้อ 3. กระเพาะอาหาร / สภาวะเป็นกรด 

เพราะการย่อยเชิงเคมีของโปรตีนเริ่มต้นที่กระเพาะอาหาร โดยอาศัยเอนไซม์เพปซิน ซึ่งเอนไซม์ชนิดนี้จะทำงานได้ดีที่สุดในสภาวะที่เป็นกรดสูงหรือมีกรดไฮโดรคลอริก

สารอาหารประเภทใดที่เมื่อผ่านการย่อยอย่างสมบูรณ์แล้ว จะถูกดูดซึมเข้าสู่หลอดน้ำเหลืองฝอย ที่บริเวณวิลลัส (Villus) ?

1. กรดอะมิโน
2. น้ำตาลกลูโคสและกาแล็กโทส
3. กรดไขมันและกลีเซอรอล
4. วิตามินบีและซี 

เฉลย ข้อ 3. กรดไขมันและกลีเซอรอล 

เมื่อไขมันถูกย่อยเป็นกรดไขมันและกลีเซอรอล จะถูกนำไปสังเคราะห์ใหม่เป็นไตรกลีเซอไรด์และรวมตัวกับโปรตีนกลายเป็นอนุภาคไคโลไมครอน (Chylomicron) จากนั้นจึงถูกลำเลียงเข้าสู่หลอดน้ำเหลืองฝอย ส่วนกรดอะมิโนและน้ำตาลโมเลกุลเดี่ยวจะถูกดูดซึมเข้าสู่หลอดเลือดฝอยโดยตรง

ข้อใดสรุปตำแหน่งของการย่อยเชิงเคมีของคาร์โบไฮเดรต ได้ถูกต้องที่สุด ?

1. ปากและกระเพาะอาหาร
2. ปากและลำไส้เล็ก
3. กระเพาะอาหารและลำไส้เล็ก
4. ลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่ 

เฉลย: ข้อ 2. ปาก และ ลำไส้เล็ก 

คาร์โบไฮเดรตจะเริ่มถูกย่อยเชิงเคมีครั้งแรกที่ปากด้วยเอนไซม์อะไมเลสในน้ำลาย จากนั้นจะหยุดการย่อยในกระเพาะอาหาร เนื่องจากสภาพเป็นกรด และกลับมาย่อยเชิงเคมีอีกครั้งจนสมบูรณ์ที่ลำไส้เล็ก

เตรียมความพร้อมเพื่อสอบเข้ามหาวิทยาลัยไปกับ OnDemand

หากน้อง ๆ ต้องการเสริมความรู้เนื้อหาชีวะ ม.ปลาย โดยเฉพาะเรื่องระบบย่อยอาหาร ที่มีรายละเอียดมากมายจนทำให้อ่านหนังสือไม่ทัน OnDemand พร้อมเป็นผู้ช่วยคู่ใจที่จะพาน้อง ๆ เตรียมตัวสอบเข้ามหาวิทยาลัยและเสริมเนื้อหาให้แน่น ครอบคลุมทุกสนามสอบใหญ่ ๆ ทั้ง TGAT, TPAT, A-Level และ กสพท. นำทีมโดยติวเตอร์ชั้นนำระดับประเทศที่จะมาย่อยเนื้อหาซับซ้อนให้เข้าใจง่ายด้วยหลากหลายเทคนิค พร้อมช่วยจัดระเบียบความคิด ลดเวลาท่องจำ และเพิ่มความมั่นใจก่อนลงสนามสอบจริง 

สอบถามรายละเอียดและสมัครเรียนได้เลย

• Add Line : Ondemand Education
• โทรศัพท์ : 02-251-9456 (08.00-20.00 น.)

 บทความอื่น ๆ เพิ่มเติม 👉 : OnDemand

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับคอร์สชีววิทยาและการทำข้อสอบเรื่องระบบย่อยอาหาร (FAQs)