ความคล้าย ม.ต้น อธิบายครบ สูตร พร้อมตัวอย่างโจทย์และเฉลยละเอียด

รูปหลายเหลี่ยมสองรูปจะคล้ายกันเมื่อมีขนาดของมุมเท่ากันเป็นคู่ๆ ทุกคู่ และมีอัตราส่วนของความยาวของด้านคู่ที่สมนัยกันเท่ากันทุกอัตราส่วน การพิสูจน์ รูปสามเหลี่ยมคล้าย ใช้เงื่อนไขหลัก 3 แบบ ได้แก่ มุม-มุม-มุม (ม.ม.ม.), ด้าน-ด้าน-ด้าน (ด.ด.ด.) และ ด้าน-มุม-ด้าน (ด.ม.ด.) อัตราส่วนความยาวด้านที่สมนัยกันจะเท่ากับอัตราส่วนความยาวคงตัว k ในขณะที่อัตราส่วนพื้นที่ของสามเหลี่ยมคล้ายจะเท่ากับ k^2 การประยุกต์ใช้ความคล้าย ช่วยในการคำนวณหาระยะทางหรือความสูงที่ไม่สามารถวัดได้โดยตรง เช่น ความสูงของอาคารหรือความกว้างของแม่น้ำ

Table of Contents

ความคล้าย ม.ต้น อธิบายครบ สูตร พร้อมตัวอย่างโจทย์และเฉลยละเอียด

เรื่อง ความคล้าย ม.ต้น ถือเป็นหนึ่งในหัวข้อสำคัญของวิชาคณิตศาสตร์พื้นฐานระดับมัธยมศึกษาตอนต้น (โดยเฉพาะ ม.3) ซึ่งเป็นหัวข้อสำคัญที่ถูกนำไปใช้สอบเก็บคะแนน สอบกลางภาค สอบปลายภาค รวมถึงการสอบเข้า ม.4 โรงเรียนแข่งขันสูง เช่น กำเนิดวิทย์, มหิดลวิทยานุสรณ์, และเตรียมอุดมศึกษา หัวใจสำคัญของเรื่องนี้คือการที่รูปเรขาคณิตสองรูปมี “รูปร่างเหมือนกัน” แต่ไม่จำเป็นต้องมี “ขนาดเท่ากัน”

สมัครเรียนคอร์สคณิตศาสตร์ ม.ต้น : เรขาคณิตเบื้องต้นและทฤษฎีบทสามเหลี่ยม กับ OnDemand

นิยามและพื้นฐานเรื่อง ความคล้าย ม.ต้น

เรื่อง ความคล้าย ม.ต้น ถือเป็นหนึ่งในหัวข้อสำคัญของวิชาคณิตศาสตร์พื้นฐานระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในการเรียนเรขาคณิตขั้นสูง คำว่า “ความคล้าย” (Similarity) ในทางคณิตศาสตร์หมายถึง การที่รูปเรขาคณิตสองรูปมี “รูปร่างเหมือนกัน” แต่ไม่จำเป็นต้องมี “ขนาดเท่ากัน”

สำหรับรูปหลายเหลี่ยมสองรูปใดๆ จะคล้ายกัน ก็ต่อเมื่อมีสมบัติตามเงื่อนไข 2 ข้อต่อไปนี้พร้อมกัน:

  1. ขนาดของมุมคู่ที่สมนัยกันเท่ากันเป็นคู่ๆ ทุกคู่
  2. อัตราส่วนของความยาวของด้านคู่ที่สมนัยกันเท่ากันทุกอัตราส่วน

ทฤษฎีบทและ สมบัติของรูปสามเหลี่ยมคล้าย

ความพิเศษของ รูปสามเหลี่ยมคล้าย คือ เราไม่จำเป็นต้องตรวจสอบทั้งมุมและอัตราส่วนด้านทั้งหมดเหมือนรูปหลายเหลี่ยมทั่วไป เพียงแค่ตรวจสอบ สมบัติของรูปสามเหลี่ยมคล้าย ตามทฤษฎีบทข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ก็เพียงพอแล้ว:

เงื่อนไขการเป็นสามเหลี่ยมคล้าย

  • มุม-มุม (ม.ม. หรือ ม.ม.ม.): ถ้ารูปสามเหลี่ยมสองรูปมีมุมที่มีขนาดเท่ากันเป็นคู่ๆ 2 คู่ (หรือ 3 คู่) แล้ว รูปสามเหลี่ยมสองรูปนั้นจะคล้ายกัน
  • ด้าน-ด้าน-ด้าน (ด.ด.ด.): ถ้ารูปสามเหลี่ยมสองรูปมีอัตราส่วนของความยาวของด้านคู่ที่สมนัยกันเท่ากันทั้ง 3 คู่ แล้ว รูปสามเหลี่ยมสองรูปนั้นจะคล้ายกัน
  • ด้าน-มุม-ด้าน (ด.ม.ด.): ถ้ารูปสามเหลี่ยมสองรูปมีอัตราส่วนของความยาวของด้านคู่ที่สมนัยกันเท่ากัน 2 คู่ และมุมในระหว่างด้านคู่ที่มีอัตราส่วนเท่ากันนั้นมีขนาดเท่ากัน แล้ว รูปสามเหลี่ยมสองรูปนั้นจะคล้ายกัน

ตารางสรุปเกณฑ์การตรวจสอบ รูปสามเหลี่ยมคล้าย มีดังนี้:

เกณฑ์การพิจารณา

เงื่อนไขสำคัญ

สัญลักษณ์ทางคณิตศาสตร์

มุม-มุม (ม.ม.)

มุมเท่ากัน 2 คู่

\hat{A} = \hat{D} และ \hat{B} = \hat{E}

ด้าน-ด้าน-ด้าน (ด.ด.ด.)

อัตราส่วนด้านเท่ากัน 3 คู่

\frac{AB}{DE} = \frac{BC}{EF} = \frac{AC}{DF}

ด้าน-มุม-ด้าน (ด.ม.ด.)

อัตราส่วนด้านเท่ากัน 2 คู่ และมุมระหว่างด้านเท่ากัน

\frac{AB}{DE} = \frac{AC}{DF} และ \hat{A} = \hat{D}

สูตรความคล้าย และอัตราส่วนความยาวด้านกับพื้นที่

เมื่อกำหนดให้ \triangle ABC \sim \triangle DEF (รูปสามเหลี่ยม ABC คล้ายกับรูปสามเหลี่ยม DEF) เราสามารถสรุป สูตรความคล้าย ที่สำคัญสำหรับการแก้โจทย์ปัญหาได้ดังนี้:

ความคล้าย ม.ต้น อธิบายครบ สูตร พร้อมตัวอย่างโจทย์และเฉลยละเอียด

1) อัตราส่วนความยาวด้านที่สมนัยกัน

หากสามเหลี่ยมสองรูปคล้ายกัน อัตราส่วนความยาวด้านคู่ที่สมนัยกันจะมีค่าคงตัวเท่ากับ k:

\frac{AB}{DE} = \frac{BC}{EF} = \frac{CA}{FD} = k

2) อัตราส่วนความยาวเส้นรอบรูป

อัตราส่วนของความยาวเส้นรอบรูปของสามเหลี่ยมคล้ายทั้งสองรูป จะเท่ากับอัตราส่วนความยาวด้านคู่ที่สมนัยกัน:

\frac{\text{ความยาวเส้นรอบรูปของ } \triangle ABC}{\text{ความยาวเส้นรอบรูปของ } \triangle DEF} = k

3) อัตราส่วนพื้นที่ของสามเหลี่ยมคล้าย

ความสัมพันธ์ระหว่างพื้นที่ของสามเหลี่ยมคล้ายสองรูป จะเท่ากับกำลังสองของอัตราส่วนความยาวด้านที่สมนัยกัน:

\frac{\text{พื้นที่ของ } \triangle ABC}{\text{พื้นที่ของ } \triangle DEF} = k^2 = \left(\frac{AB}{DE}\right)^2

แนว โจทย์ความคล้าย ม.ต้น พร้อมเฉลย ละเอียด

เพื่อให้เข้าใจการประยุกต์ใช้บทเรียน ความคล้าย ม.ต้น อย่างชัดเจน มาดูแนวข้อสอบและ โจทย์ความคล้าย ม.ต้น พร้อมเฉลย ทีละขั้นตอนดังนี้:

โจทย์ข้อที่ 1: การหาความยาวด้านที่สมนัยกัน

โจทย์: กำหนดให้ \triangle ABC \sim \triangle PQR โดยมีด้าน AB = 8 เซนติเมตร, BC = 12 เซนติเมตร, AC = 10 เซนติเมตร และด้าน PQ = 12 เซนติเมตร จงหาความยาวของด้าน QR และ PR

เฉลยอย่างละเอียด:

เนื่องจาก \triangle ABC \sim \triangle PQR จะได้อัตราส่วนของด้านที่สมนัยกันเท่ากัน ดังนี้:

\frac{AB}{PQ} = \frac{BC}{QR} = \frac{AC}{PR}

แทนค่าความยาวด้านที่ทราบลงในสูตร:

\frac{8}{12} = \frac{12}{QR} = \frac{10}{PR}

1. หาความยาวด้าน QR:

\frac{8}{12} = \frac{12}{QR} \implies QR = \frac{12 \times 12}{8} = 18 \text{ เซนติเมตร}

2. หาความยาวด้าน PR:

\frac{8}{12} = \frac{10}{PR} \implies PR = \frac{10 \times 12}{8} = 15 \text{ เซนติเมตร}

คำตอบ: ด้าน QR = 18 เซนติเมตร และด้าน PR = 15 เซนติเมตร

โจทย์ข้อที่ 2: การประยุกต์ใช้ความคล้าย ในการหาความสูง

โจทย์: ชายคนหนึ่งสูง 1.8 เมตร ยืนอยู่ห่างจากเสาไฟเป็นระยะทางหนึ่ง ในเวลาเดียวกันเขาสังเกตเห็นเงาของตัวเองยาว 2.4 เมตร และเงาของเสาไฟยาว 8 เมตร จงหาความสูงของเสาไฟ

เฉลยอย่างละเอียด:

จากการตกลงของแสงอาทิตย์ในเวลาเดียวกัน มุมที่แสงตกกระทบพื้นดินจะมีขนาดเท่ากัน ทำให้เกิด รูปสามเหลี่ยมคล้าย ระหว่างสามเหลี่ยมเงาของคนและสามเหลี่ยมเงาของเสาไฟ

ให้ h แทนความสูงของเสาไฟ

ตั้งอัตราส่วนความสูงต่อความยาวเงา:

\frac{\text{ความสูงเสาไฟ}}{\text{ความสูงคน}} = \frac{\text{ความยาวเงาเสาไฟ}}{\text{ความยาวเงาคน}}\frac{h}{1.8} = \frac{8}{2.4}

คำนวณหาค่า h:

h = \frac{8 \times 1.8}{2.4} = \frac{14.4}{2.4} = 6 \text{ เมตร}

คำตอบ: เสาไฟมีความสูง 6 เมตร

โจทย์ข้อที่ 3: การคำนวณหาอัตราส่วนพื้นที่

โจทย์: กำหนดให้ \triangle A_1 และ \triangle A_2 เป็นรูปสามเหลี่ยมคล้ายกัน โดยอัตราส่วนความยาวด้านที่สมนัยกันเท่ากับ 3 : 5 หาก \triangle A_1 มีพื้นที่ 36 ตารางเซนติเมตร จงหาพื้นที่ของ \triangle A_2

เฉลยอย่างละเอียด:

จาก สูตรความคล้าย เรื่องอัตราส่วนพื้นที่ของสามเหลี่ยมคล้าย:

\frac{\text{พื้นที่ของ } \triangle A_1}{\text{พื้นที่ของ } \triangle A_2} = \left(\frac{\text{ความยาวด้าน}_1}{\text{ความยาวด้าน}_2}\right)^2

แทนค่าในสมการ:

\frac{36}{\text{พื้นที่ของ } \triangle A_2} = \left(\frac{3}{5}\right)^2 = \frac{9}{25}

แก้สมการเพื่อหาพื้นที่ของ \triangle A_2:

\text{พื้นที่ของ } \triangle A_2 = \frac{36 \times 25}{9} = 4 \times 25 = 100 \text{ ตารางเซนติเมตร}

คำตอบ: พื้นที่ของ \triangle A_2 เท่ากับ 100 ตารางเซนติเมตร

สรุปเรื่อง ความคล้าย ม.ต้น

บทเรียนเรื่อง ความคล้าย ม.ต้น เป็นบทเรียนคณิตศาสตร์ที่เน้นความเข้าใจในทฤษฎีบทและการเชื่อมโยงอัตราส่วน การจดจำ สมบัติของรูปสามเหลี่ยมคล้าย และการฝึกทำ โจทย์ความคล้าย ม.ต้น พร้อมเฉลย จะช่วยให้นักเรียนสามารถวิเคราะห์รูปภาพ เติมตัวเลขในอัตราส่วน และแก้โจทย์ปัญหาได้อย่างแม่นยำและรวดเร็ว นอกจากนี้ยังนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตจริงและเป็นพื้นฐานสำคัญสำหรับการเรียนเรื่องตรีโกณมิติในระดับชั้น ม.ปลาย ต่อไป

สอบถามรายละเอียดคอร์สเรียนเพิ่มเติม


คำถามที่พบบ่อย (FAQs)

Q: รูปสามเหลี่ยมที่เท่ากันทุกประการเป็นรูปสามเหลี่ยมคล้ายหรือไม่?

A: เป็น รูปสามเหลี่ยมที่เท่ากันทุกประการทุกรูปถือเป็น รูปสามเหลี่ยมคล้าย เสมอ โดยมีอัตราส่วนความยาวด้านคู่ที่สมนัยกันเท่ากับ 1 : 1 แต่ในทางกลับกัน รูปสามเหลี่ยมคล้ายไม่จำเป็นต้องเท่ากันทุกประการ

A: ให้สังเกตจากมุมก่อนเป็นอันดับแรก หากพบว่ามีมุมเท่ากัน 2 คู่ (เช่น มีมุมฉากเหมือนกัน หรือมีมุมร่วมและมุมตรงข้ามเท่ากัน) ก็สรุปได้ทันทีว่าคล้ายกันตามเกณฑ์ มุม-มุม (ม.ม.)

A: อัตราส่วนความยาวด้านของรูปสามเหลี่ยมคล้ายจะเป็นอัตราส่วนเชิงเส้น k แต่สูตรอัตราส่วนพื้นที่ต้องนำอัตราส่วนความยาวด้านไปยกกำลังสองก่อน นั่นคือ k^2